สาเหตุหลักของโรคกรดไหลย้อน เกิดจากอะไร? รู้ทันต้นเหตุ ป้องกันได้ก่อนเรื้อรัง

โรคกรดไหลย้อนคืออะไร

โรคกรดไหลย้อน (Gastroesophageal Reflux Disease หรือ GERD) คือภาวะที่น้ำย่อยหรือกรดจากกระเพาะอาหารไหลย้อนขึ้นมาในหลอดอาหารบ่อยครั้ง จนทำให้เกิดอาการระคายเคืองหรือการอักเสบของหลอดอาหาร

การมีกรดไหลย้อนเป็นครั้งคราว เช่น หลังกินอาหารมื้อใหญ่ ถือเป็นเรื่องที่พบได้ในคนทั่วไป แต่หากเกิดขึ้นบ่อยจนรบกวนชีวิตประจำวัน จึงจะถือว่าเป็น "โรค"

อาการที่พบบ่อย

อาการทั่วไป

• แสบร้อนบริเวณกลางอกหรือลิ้นปี่ (Heartburn)
• เรอเปรี้ยว มีรสเปรี้ยวหรือขมในปากหรือลำคอ
• จุกเสียด แน่นท้อง ท้องอืด
• รู้สึกเหมือนมีอาหารติดอยู่ในลำคอ

อาการนอกหลอดอาหาร

• ไอเรื้อรัง โดยเฉพาะตอนกลางคืน
• เสียงแหบ เจ็บคอเรื้อรัง
• รู้สึกมีเสมหะในลำคอตลอดเวลา
• อาการหอบหืดแย่ลง

สาเหตุหลักของโรคกรดไหลย้อน

1. หูรูดหลอดอาหารส่วนล่างทำงานผิดปกติ

นี่คือ สาเหตุหลักที่สำคัญที่สุด ตรงรอยต่อระหว่างหลอดอาหารกับกระเพาะอาหารจะมีกล้ามเนื้อหูรูด (Lower Esophageal Sphincter หรือ LES) ทำหน้าที่เหมือนประตูที่เปิดให้อาหารผ่านลงไป แล้วปิดเพื่อกันไม่ให้กรดไหลย้อนกลับขึ้นมา

เมื่อหูรูดนี้อ่อนแรง ปิดไม่สนิท หรือคลายตัวบ่อยกว่าปกติ กรดจึงไหลย้อนขึ้นมาได้ง่าย

2. ภาวะไส้เลื่อนกระบังลม

ไส้เลื่อนกระบังลม (Hiatal Hernia) คือภาวะที่กระเพาะอาหารส่วนบนเลื่อนขึ้นไปเหนือกระบังลม ทำให้กลไกการป้องกันกรดไหลย้อนทำงานได้ไม่ดี พบได้บ่อยขึ้นในผู้สูงอายุและผู้ที่มีน้ำหนักเกิน

3. แรงดันในช่องท้องสูง

เมื่อมีแรงกดต่อกระเพาะอาหารมากขึ้น กรดจะถูกดันขึ้นไปในหลอดอาหารได้ง่าย ปัจจัยที่ทำให้แรงดันในช่องท้องสูง ได้แก่

• น้ำหนักเกินหรือภาวะอ้วน โดยเฉพาะไขมันหน้าท้อง
• การตั้งครรภ์
• การใส่เสื้อผ้าหรือเข็มขัดที่รัดแน่นบริเวณเอว
• การยกของหนักหรือก้มตัวบ่อยหลังกินอาหาร

4. กระเพาะอาหารบีบตัวช้า

หากกระเพาะอาหารเคลื่อนอาหารลงสู่ลำไส้ได้ช้า อาหารและกรดจะค้างอยู่ในกระเพาะนาน เพิ่มโอกาสที่จะไหลย้อนขึ้นมา

ปัจจัยกระตุ้นจากพฤติกรรม

พฤติกรรมการกิน

• กินอาหารมื้อใหญ่ หรือกินจนอิ่มแน่นเกินไป
• นอนราบหรือเอนตัวทันทีหลังกินอาหาร
• กินมื้อดึกใกล้เวลานอน
• กินเร็วเกินไป

อาหารและเครื่องดื่มที่อาจกระตุ้นอาการ

• อาหารมัน ของทอด
• อาหารเผ็ดจัด หรือเปรี้ยวจัด
• ช็อกโกแลตและมินต์
• กาแฟ ชา และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน
• น้ำอัดลม
• เครื่องดื่มแอลกอฮอล์

อาหารที่กระตุ้นอาการแตกต่างกันในแต่ละคน ควรสังเกตว่าอาหารใดทำให้อาการแย่ลงสำหรับตัวเอง

การสูบบุหรี่

นิโคตินทำให้หูรูดหลอดอาหารคลายตัว และลดการหลั่งน้ำลายซึ่งช่วยลดความเป็นกรดในหลอดอาหาร

ความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ

ความเครียดอาจไม่ได้ทำให้กรดเพิ่มขึ้นโดยตรง แต่ทำให้ร่างกายรับรู้อาการแสบร้อนไวขึ้น และมักทำให้พฤติกรรมการกินและการนอนแย่ลง

ยาบางชนิดที่อาจทำให้อาการแย่ลง

• ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และแอสไพริน ซึ่งระคายเคืองทางเดินอาหาร
• ยาลดความดันบางกลุ่ม เช่น ยากลุ่มต้านแคลเซียม
• ยาขยายหลอดเลือดกลุ่มไนเตรต
• ยานอนหลับหรือยาคลายกังวลบางชนิด
• ยารักษาโรคกระดูกพรุนบางชนิด

ห้ามหยุดยาเอง หากสงสัยว่ายาที่ใช้อยู่ทำให้อาการแย่ลง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

ภาวะแทรกซ้อนหากปล่อยไว้

หากเป็นกรดไหลย้อนเรื้อรังและไม่ได้รับการดูแล อาจนำไปสู่

• หลอดอาหารอักเสบ และอาจเกิดแผลในหลอดอาหาร
• หลอดอาหารตีบ ทำให้กลืนลำบาก
• ภาวะบาร์เร็ตต์ (Barrett's Esophagus) คือการเปลี่ยนแปลงของเซลล์เยื่อบุหลอดอาหาร ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งหลอดอาหาร

วิธีป้องกันและลดอาการ

1. กินมื้อเล็กลง แบ่งเป็นหลายมื้อ และไม่กินจนอิ่มแน่น
2. เว้นระยะหลังกินอย่างน้อย 2-3 ชั่วโมง ก่อนนอนหรือเอนตัว
3. ยกหัวเตียงให้สูงขึ้น ประมาณ 6-8 นิ้ว (การหนุนหมอนหลายใบอาจไม่ได้ผลเท่า)
4. ควบคุมน้ำหนัก การลดน้ำหนักช่วยลดอาการได้ชัดเจนในผู้ที่มีน้ำหนักเกิน
5. งดสูบบุหรี่ และลดแอลกอฮอล์
6. หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการ ของตัวเอง
7. ไม่ใส่เสื้อผ้ารัดเอว โดยเฉพาะหลังมื้ออาหาร
8. จัดการความเครียด และนอนหลับให้เพียงพอ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ควรพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้

• มีอาการกรดไหลย้อนมากกว่า 2 ครั้งต่อสัปดาห์ หรือเป็นต่อเนื่องหลายสัปดาห์
• กลืนลำบาก หรือกลืนแล้วเจ็บ
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อาเจียนเป็นเลือด หรืออุจจาระสีดำ
• อายุมากกว่า 50 ปีและเพิ่งเริ่มมีอาการ

หากเจ็บแน่นหน้าอก ร้าวไปที่แขน กราม หรือหลัง มีเหงื่อออก หายใจไม่อิ่ม ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นโรคหัวใจ ซึ่งมีอาการคล้ายกรดไหลย้อนได้

สรุป

สาเหตุหลักของโรคกรดไหลย้อนคือการทำงานผิดปกติของหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง โดยมีปัจจัยเสริมทั้งจากภาวะทางร่างกาย เช่น ไส้เลื่อนกระบังลม น้ำหนักเกิน การตั้งครรภ์ และจากพฤติกรรม เช่น การกินมื้อใหญ่ การนอนหลังกิน อาหารบางชนิด การสูบบุหรี่ และแอลกอฮอล์ ข่าวดีคือหลายปัจจัยสามารถปรับเปลี่ยนได้ การดูแลพฤติกรรมตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยลดอาการและป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์